• ASD’ye Üye Olmak için 10 Sebep
• Hakkımızda
• Sürdürülebilir Ambalaj ve Çevre
• Ambalaj Fuarı
• Ambalaj Bülteni
• Ambalaj Sanayi Raporu
• Dış Ticaret Raporları
• Sektörel Analizler (İSO, TİM)
• Patent, Faydalı Model & Tasarım
• T.C. Resmi Gazete Duyuruları
• ASD Yaşamboyu Eğitimleri
• Ambalaj Sanayi Kataloğu
• Ambalaj Kütüphanesi
• Ambalaj Fuarları Listesi
• Ambalaj Yarışmaları
• Medyada Ambalaj
• Basında ASD
• Etkinliklerimizden Fotoğraflar
• Etkinliklerimizden Videolar

GİRİŞ – PAZARIN GENEL DURUMU

Ambalaj çok özetle üretilen ürünleri sürdürülebilir şekilde saran, saklayan, stoklayan, taşıyan ve satan bir sınai ürün olarak tanımlanabilir. İster tarım, isterse imalat sanayilerinin diğer dallarında olsun çeşitli sektörlerde üretilen ürünlerin ambalajın tanımındaki işlevleri gerçekleştirebilmesi için bir ambalaja gereksinimi vardır. Bu yönüyle irdelendiğinde ambalaj, tüm imalat sanayilerinde bir lokomotif görevi görür.

Ambalaj sektörünün gelişmişliği ve kişi başına ambalaj tüketimi genel olarak “yaşam standardı ve ekonomik faaliyetlerin göstergesi” olarak da değerlendirilmektedir.

Son on yılda kişi başına isabet eden ortalama gelirdeki artışlar nedeni ile yaşam standartlarında önemli değişimler yaşanmaktadır. Büyüyen şehirleşme trendi, ortalama ömrün uzaması, kadın nüfusun iş hayatına katılım payının artması, tüketim alışkanlıkları ve tüketici beklentilerinin değişime uğraması, tüketim merkezlerinde self servis yöntemlerini geliştirmekte ve tüketiciye doğrudan satış yapan hipermarket, süpermarket ve market zincirlerinin tüm ülke sathına yayılmasını teşvik etmektedir. Bu sırada söz konusu perakende satış sistemleri porsiyon tarzı ambalajın gelişim ve kullanımına destek vermektedir. Keza tüketiciler, geniş pazarlama alanına sahip marketlerde çok daha fazla çeşit, ucuz ama kaliteli ve güvenilir ürün, fiyat ve kalite dengesi bulma imkanları elde etmektedir. Bunun dışında müşteri hizmeti, satış noktasında yapılan promosyonlar, özel indirimler, bedava ürün kuponları gibi faktörler müşteriyi tercihen marketten alış veriş yapmaya yönlendirmektedir. Kısaca zincir mağazacılık ve alışveriş merkezleri raftan satış düzenini ve buna bağlı olarak ta ambalajlı ürün talebini beslemektedir.

Türkiye’de her ne kadar ilk büyük mağaza olarak 1954 yılında Migros, 1956 yılında Gima, ve 1962 yılında Ordu Pazarı (Oypa) kurulmuşsa da yaygın Marketçilik 1980’li yılların sonlarına doğru başlamış bulunmaktadır.

1987 yılında açılan ilk alışveriş merkezi Galleria ile Türkiye’de perakende sektörü zincir mağazalarından sonra yeni bir döneme girmiş oldu. Ardı ardına gelişen yeni projeler özellikle 2006’dan sonra hızlı bir büyüme eğilimine girmiştir. Alışveriş Merkezleri Yatırımcıları Derneği (AYD) verilerine göre Mart 2011 itibari ile AYD veri bankasında bulunan faal AVM sayısı 276 ve toplam kiralanabilir alan 6.800.000 m2’dir.

Grafik 1

2000’li yılların başlarında % 20’lerin biraz üstünde telaffuz edilen organize perakende ticaret oranının artık % 40’lara yaklaştığı belirtilmektedir. Ekonomisi gelişmiş Avrupa Birliği ülkeleri ile Kuzey Amerika ülkelerinde bu oranın % 80’leri aştığı göz önüne alınırsa Türkiye’de de ambalajlı ürün talebinin giderek önem kazanacağını düşündürtmektedir.

Yalnız yeni AVM’lerin devreye girmesi değil, diğer yandan AVM’lerdeki alışveriş adedinde/fiş sayısı) yıl içindeki mevsimler dalgalanmalara karşın genel de bir artış görülmekte olup perakende ticaretin organize ticarete yönlenmesini bir göstergesi olarak değerlendirilmelidir. Planet Retail raporuna göre 2013 yılında Türkiye’de perakende ticaretin 948 milyar TL ye bunun içindeki organize perakendenin ise 448 milyar TL’ye yani %47’ye ulaşması beklenmektedir.

Ambalajlı ürün talebini besleyen diğer bir ticaret kanalı e-ticarettir. Son 5 yılda Türkiye’de internet altyapısındaki gelişmelerin de yardımı ile elektronik ticaret ile uğraşan 15 firma Avrupa’da elektronik ticaret ile uğraşan 300 firma sıralamasında  yıllık 154 ila 7 milyon dolar arasında değişen cirolarla yer almışlardır. Bu 15 firmanın 2010 yılı toplam cirosu 607 milyon dolara ulaşmış. ETİD - Elektronik Ticaret İşletmecileri Derneğince yapılan açıklamalara göre 2011 ve 2012 yıllarında beklenen önemli altyapı atılımları ile toplamda yıllık 10 Milyar TL ve bunun içinde 4 milyar TL’yi aşan ve hem birincil hem de taşıma için ambalaj gerektiren elektronik eşya satışı beklenmektedir. Ancak hepsinin ötesinde ambalajlı ürün satışlarını en çok etkileyen unsur hane halkı ve fert başına milli gelirdeki gelişmelerdir. Türkiye Satınalma Gücü Paritesine göre hesaplanmış fert başına milli gelir gelişmesi oldukça olumlu sonuçlara işaret etmektedir.

AMBALAJ SEKTÖRÜNÜN BOYUTLARI

Ambalaj sektörü temel olarak stoğa üretim yapmamaktadır. Üretim siparişlere bağlı olarak yapılmaktadır. Dolayısıyla üretim - tüketim aynı kabul edilebilir.

Diğer yandan üretim rakamları maalesef ülkemizde yaşanan istatistik veri eksikliği nedeni ile, yaklaşık bir yıl kadar gecikmeli olarak, sektör ihtisas derneklerinin çalışmaları ve çeşitli kaynaklardan derlenerek elde edilmekte; ara dönemler ise bazı varsayımlara bağlı ekstrapolasyonlarla hesaplanmaktadır.

Buna göre 2010 yılında tüm dallarda üretim miktarının 5.538.000 ton ve toplam cironun 8,00 milyar ABD Doları ($) olarak gerçekleştiği tahmin edilmektedir.

2010 yılında Türkiye Ambalaj Sanayi hızlı bir toparlanma içerisine girerek, üretim miktarını %17,6 artmıştır.

Tablo 1: Malzeme Grubuna Göre Üretim Miktarı (ton)

Grafik 2: Malzeme Grubuna Göre 2010 Yılı Üretim Dağılımı

 Grafik 3: Yıllara Göre Ambalaj Sektör Büyüklüğü Tahmini (Milyar Dolar)

 Türkiye Ambalaj Sanayi 2010 yılında 8 milyar dolara yakın bir boyuta erişti. Dış satımları daha yakın bir tarih aralığında izleyebiliyoruz. Dış ticaret göstergelerini dikkate aldığımızda ambalaj sektör büyüklüğünün 2011 sonunda 9 milyar doları bulacağını öngörmekteyiz.

Ambalaj sektörü sınaî ve zirai ürünlerin pazarlanmasına olanak sağlamaktadır. Genel olarak ambalajların değerinin ürünün satış fiyatının günlük ihtiyaç maddelerinde %3-5 daha az hareket gören ve nispeten daha lüks tanımlanacak emtiada %10 civarında olduğu kabul edilmektedir. Ambalaj üretiminin yaklaşık %50’sinin günlük ihtiyaç maddeleri arasında büyük ağırlıkta da gıda ürünleri olduğu ve %20-30’unun diğer gıda dışı tüketim malları ve keza %20-30’unun ise endüstriyel ambalajlar olduğu WPO-Dünya Ambalaj Örgütü tarafından ele alınmakta olan değerlerdir. Bu orantılara göre 7,87 milyar dolarlık ambalaj üretiminin aslında 2010 yılında 140-150 milyar dolar civarındaki bir ekonomiyi mümkün kılmaktadır.2011 yılında bu 170-200 milyar dolra olacaktır.

Bir diğer öngörü ISO 500+500 büyük kuruluş anketi sonuçlarına göre değerlendirilebilir. ISO 1000 büyük firma içinde ambalaj sektöründe faaliyet gösteren firmalar üretim satışları 291,7 milyar TL tutan 1000 firma içinde 8,4 milyar TL  yani  %2,87 ciro yapmışlardır. Bu orantıdan hareketle de 2011 yılındaki 9 milyar dolar ambalaj sektör cirosunun 2011 yılında 300 milyar doları geçen bir ekonomik hareketi mümkün kılmış olacaklarını ifade etmek mümkündür.

Ambalaj sektörü ihracatı TUİK tarafından yayınlanan 2010 değerlerine göre 2,38 milyar $ olmuştur. Bunun yanı sıra büyük miktarlarda ambalajında dolu olarak ihraç ürünü ambalajı olarak dolaylı yollardan ihraç edildiği de göz önüne alınmalıdır. Ambalaj Sanayi ihracatı son beş yılda her yıl ortalama % 16 oranında artmıştır.2011 yılının ilk 10 ay sonuçlarına göre ambalaj sektör ihracatı 2,468 milyar dolara ulaşmıştır. Basit aritmetik ortalama ile 2011 yılının 2,950 milyar dolar ile kapanması beklenmektedir.

Grafik 4: Yıllara Göre Ambalaj Sektörü İhracatı (Milyar $)

Türkiye Ambalaj Sektörü ürünleri dünya çapında 191 ülkeye, AB ülkeleri başta olmak üzere birçok ülkeye ihraç edilmektedir. 2010 yılında Almanya, İngiltere, Fransa, Irak, İran, İtalya, İsrail, Hollanda, Rusya Federasyonu ve Yunanistan ihracatta ilk 10 sırayı alan ülkelerdir.

Grafik 5: 2010 Yılı Ambalaj İhracatında İlk 10 Ülke

2010 yılında ambalaj sanayi ihracatında %50’lik payı ile plastik ambalaj ürünleri ilk sırayı almaktadır. İhraç edilen diğer önemli ambalaj grubu ise %32’lik ihracat payı ile kağıt ve karton ambalaj ürünleridir. İhracatta üçüncü sırada metal ambalaj ürünleri %7 ahşap % 6 ve cam %5’lik oran ile yer almaktadır.

Grafik 6: 2010 Yılı Ambalaj Malzemeleri İhracatı Dağılımı

Tablo 2: Ambalaj Malzemelerine Göre 2010 yılı ve 2011 ilk 7 Aylık İhracat Rakamları

 Grafik 7: 2010 Yılı İhracat Cirolarının Dağılımı

Tablo 3: 2010 Yılı Ambalaj Sektörü İhracatının Kıtalar Bazında Dağılımı

KİŞİ BAŞI TÜKETİM VE BEKLENTİLER

Genel konjonktüre bağlı olarak İki seneyi biraz aşan bir süredir süren duraklama ve gerileme döneminden sonra Ambalaj Sektörü tekrar önceki seviyelerine erişmesini beklemekteyiz. Kişi başına ambalaj tüketimi bir yaşam standardı göstergesidir. Kişi başına tüketim 2008 yılında yaklaşık 86 $/kişi iken; 2009 yılında 81 $/kişi olarak hesaplanmakta olup Dünya ortalamasının ve halen Doğu Avrupa ortalaması olan 130 $/kişinin oldukça altındadır. 350-400 $ Kuzey Amerika ve Kanada ile 550 $ olduğu söylenen Japonya ile kıyaslandığında alınacak çok yol olduğu görülebilecektir. Şu kadar ki 2010 yılında Türkiye’de ambalaj tüketiminin 109 $/kişi olarak 2011 yılının ise 125 $/kişi seviyesine yaklaşacağını düşünmekteyiz. 2023 yılı için tahminlerimiz 300 $/kişi seviyesidir.

Türkiye’nin gelişmiş ülkelere göre daha düşük tüketim seviyesine sahip olmasını Türkiye’deki ambalaj sanayinin teknolojik gelişmişlik seviyesi dikkate alındığında esas olarak ambalaj sanayindeki kapasite yetersizliğinden ya da teknoloji eksikliğinden değil de imalat sanayindeki çeşitlenmeden kaynaklandığı görülecektir. Türkiye Ambalaj Sanayi donanım olarak gelişmiş ülkeleri aratmadığı bir yana bazı AB ülkelerinden çok daha yeni donanıma sahiptir. Halen gerek dış ticaret politikaları gerekse düşük döviz kurları nedeni ile ithal yolu ile piyasaya sürülen yeni ihtiyaç ürünleri Türkiye’de üretilmeye başladıkça “yaşam standart göstergesi” yükselecektir. Çünkü Türkiye Ambalaj Sektörü gerek yapısal gerekse teknolojik açıdan yerli imalat sanayinin gereksinimlerini karşılayabilecek yeterlilikte olmasına karşın bugün ithal edilen ihtiyaç maddeleri kendi ambalajları ile gelmektedirler. Yeni ürünler Türkiye’de üretilmeye başladıkça onların ambalajları da Türkiye’de üretilecek ve piyasa hacmi buna bağlı olarak gelişecektir.

Ambalaj Sektörümüz normal bir gelişme sürecinde olacağını düşündüğümüz bu gelişmeyi gerek iç piyasada gerekse uluslar arası piyasalarda göğüsleyecek kapasitelere ve birikimlere sahiptir. İç piyasada faaliyet gösteren lider kuruluşlardan başka ülkelerde üretim tesisleri olan firmalarımız vardır.

İSTİHDAM VE FİRMA SAYISI İLE FİRMALARIN BÖLGESEL DAĞILIMI

Sektörde irili ufaklı yaklaşık 3.000 işyerinde 90.000 - 100.000 kişinin çalışmakta olduğu tahmin edilmektedir.

Sektör emek yoğun olmayıp daha ziyade teknoloji ağırlıklı bir sektördür.

Ambalaj firmaları imalat sanayilerine oldukça yakında kuruludur. En yoğun olarak İstanbul büyük alanında, daha sonra sırasıyla İzmir/Manisa’da ve daha sonra da Anadolu’da muhtelif yerlere dağılmışlardır.

Aşağıdaki tabloda 2010 yılı ortasında yapılan bir incelemeye göre ülkemizdeki dağılım görülebilir.

Rakamlar herhangi bir kapasite ağırlığı olarak yorumlanmamalıdır. Yalnız firma adedi olarak değerlendirilmelidir. Dolayısıyla bir bölgedeki tek bir firma o bölgedeki çok sayıdaki firmanın toplam sayısındaki kapasiteye sahip olabilir.

Grafik 8: Türkiye’de Ambalaj Firmalarının Bazı İllere Göre Coğrafi Dağılımı

Kaynak: Türkiye Ambalaj Sanayi Katalogu 2011, ASD

SEKTÖRÜN FİRMALAR DÜZEYİNDE GÖRÜNÜMÜ

İstanbul Sanayi Odasının her yıl düzenlediği geleneksel ilk 500 ve ikinci 500 büyük firma anketi sonuçlarına göre 2010 yılında ambalaj dalında faaliyet gösteren 53 sanayi kuruluşu ilk 1000 firma arasına girmiştir. 2009 yılında 50 olan İSO 1000 listesindeki ambalaj sanayi firma sayısında önemli bir değişim olmadığı görülmektedir. İSO 1000 anketinde yer bulan 53 firmanın 22 tanesi ASD-Ambalaj Sanayicileri Derneği’nin üyesidir.

Bu 53 firma 2010 yılında 8,36 milyar TL'lik üretimden satış gerçekleştirmiştir. Bir önceki yıla göre sektörün üretimden satışları % 2,87 ve net satış hasılatı ise % 5,74 azalmış buna karşın brüt katma değeri % 5,56 artmıştır. Ambalaj Sektörünün yıllık değişimine bakıldığında; İSO 1000’de yer alan firmaların sayısının 50’den 53’e yükseldiği, bu 53 firmanın gerçekleştirdiği üretimin yaklaşık % 32; satış hasılatının % 33, brüt katma değerin % 21, öz sermayenin % 70, aktiflerin % 18, dönem karlarının yaklaşık % 85; ihracatlarının yaklaşık % 35 ve çalışan sayılarının % 15 oranında arttığı görülmektedir. Bu da ambalaj sanayinin bir önceki seneye göre büyük bir iyileşme gösterdiğinin bir ispatı durumundadır.

Tablo 4: İSO İlk 1000 Listesindeki Ambalaj Firmalarının Yıllık Değişimi

Grafik 9a-b-c-d: İSO İlk 1000 Firma Listesindeki Ambalaj Firmalarının Üretimden Satışlar, Dönem Karı, İhracat ve Çalışan Sayısı Değişimleri (2009 – 2010)

Tablo 5: İSO 2010 İlk 1000 Genel Toplam İçinde Ambalaj Firmalarının Yerleri

Tablo 6: İSO İlk 1000 Firma Listesi İçinde Yer Alan Ambalaj Firmaları

Hazırlayanlar: Doğan Erberk, ASD Genel Sekreteri

Aslıhan Arıkan, ASD Araştırma ve Bilimsel Konular Yöneticisi, 

Nihan Tüzel, ASD Eğitim - Yayın Uzmanı

Daha ayrıntı bilgi için:
Ambalaj Sanayicileri Derneği
Koşuyolu Katip Salih Sokak No.13
Kadıköy - İSTANBUL
Telefon: (216) 545 49 48
Faks: (216) 545 49 47
asd@ambalaj.org.tr
www.ambalaj.org.tr